Yazar: πnar

Yarı zamanlı okur Tam zamanlı düşünür

Aşk BİRDENBİRE olmalı.

“İyi şeyler birdenbire olur; bu kadar bekletmez insanı. Sürüncemede kalan heyecanlardan ancak kötü şeyler çıkar. Ya da hiçbir şey çıkmaz.”

Diyor Oğuz Atay.

Büyük oranda doğru olduğunu yaşarken farkediyor insan.

Kimin için ne kadar büyük savaş verirsen, o kadar büyük yeniliyorsun.

Tabii akademik yolculuktan bahsetmiyorsa… O yolda hiçbir şey birdenbire olmuyor, belki de akademi için de geçerlidir. O kadar da güzel olmadığı için birdenbire olmuyordur, kim bilir 🙂

Ama bir çift terapisti olarak aklım her zaman ilişkilere gidiyor en önce. Akademiden de önce.

Güzel ilişkiler öyle çok yormaz. Elbet emek gerektirir ama sürüncemede bırakmaz. Aylar boyunca askıda kaldırmaz seveni.

Tutkularda olduğu gibi sevgilerde de böyledir. Tutku kadar hızlı akmasa da sevginin yolu, gene de bekletemez sevdiğini, e hele tutku da girince işin içine, elini daha çabuk tutar.

Elbet kadın ve erkek arasında hız açısından farklılık olur, ve erkek daha hızlı olur, doğası gereği hızlı olmak ve kovalamak için vardır. Ancak bunun da sonsuz bir kovalama olmadığını hatırlıyorum.

Yumurta çatlamadan yakalamalıdır yumurtayı. Ve yumurta çatladıktan sonra kovalamanın anlamı kalmaz. Bu yüzden zamanı vardır o kovalamanın da. Limitsiz değildir, olamaz da doğaya uygun olarak.

Hücrelerin yaşlanmasını durdurana kadar, birdenbire olmalı her şey. Hücrelerin yaşlanması durdurulursa, sonsuza kadar peşinden koşabilirsiniz kadınların.

Durana dek, birdenbire olmalı. Aylar, yıllar sürmemeli azizim.

Hayat kısa, aşklar kaçıyor.

Aşk Terapisti

Judged Without a Word: The Social Execution of Neurodivergent Minds

Have you ever witnessed someone forming rigid, absolute opinions about a person they’ve never even spoken to? Naturally, to comment meaningfully on someone’s character — unless they’re a historical figure — we must have actually met them. When we rely solely on what others say, misinformation is inevitable. While personality may show certain consistent traits, relationships are, at their core, subjective experiences. This is why, particularly in couples therapy, therapists are taught to listen supportively and non-judgementally to both parties. No one is ever entirely at fault. Even in extreme cases — infidelity, for instance — we are still expected to hear the story of the person who betrayed. This is Communication 101.

So why is it that once we step outside the therapy room, we so easily jump to conclusions — especially about those who are just a little bit different from us? The purpose of this article is to advocate for those “different from us” — to raise awareness about the psychological harm and social exclusion neurodivergent individuals endure, often based on second-, third-, or even fourth-hand narratives. These are people many of us have never even spoken to — and yet we feel entitled to judge and ostracise them.

What Is Neurodivergence?

Let me begin with a relatively new term entering modern psychology: neurodivergent individuals. While not yet included as a formal umbrella category in manuals like the DSM-5-TR or ICD-11 (APA, 2022; WHO, 2022), it is expected that the concept will gradually be integrated into diagnostic frameworks.

Neurodivergent individuals are those whose brains process information, language, attention, emotions, or sensory input in ways that deviate from neurotypical norms (Singer, 1999; Armstrong, 2010). These are individuals who don’t follow predictable patterns in cognition and behaviour — instead, they move through life like unexpected rhythms in a piece of music. Like postmodern jazz.

Neurotypical individuals are those whose cognitive and social development aligns with average societal norms. Their brain development progresses along statistically common trajectories — in terms of IQ, social functioning, and even educational background. They make up the majority. In contrast, neuroatypical individuals show alternative developmental pathways — sometimes due to subtle structural or hormonal differences in the brain (e.g., intrauterine testosterone levels) (Baron-Cohen et al., 2002).

From Microaggressions to Structural Exclusion

These individuals face persistent discrimination — in schools, workplaces, and within group dynamics. They’ve often internalised this mistreatment from early childhood, normalising the cold shoulders, the ridicule, the sighs. One contributing factor may be the lack of behavioural filtering seen in some neurodivergent profiles. In psychological terms, this means lower inhibitory control. They often wear their emotions on their sleeve — a phrase commonly used in English-speaking cultures.

In fact, British culture, which places high value on emotional restraint, might even consider saying “I like you” as a bold example of “wearing your emotions on your sleeve.” Cultural perception plays a large role here.

What we label as a disorder — or, in more modern psychological discourse, as a “difference” — is deeply shaped by cultural context. A person who might be diagnosed with Histrionic Personality Disorder in Sweden could simply be seen as “passionate” in Italy (Henrich et al., 2010). Emotional expression, social pace, and even conversational norms differ vastly between East Asia and the Mediterranean.

What Conditions Fall Under Neurodivergence?

            •           Asperger’s / High-Functioning Autism: Difficulty with social communication, intense interest areas, reliance on routines. Now categorised under Autism Spectrum Disorder in the DSM-5 (APA, 2022).

            •           ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder): Challenges with impulsivity, sustained attention, and executive functioning.

            •           Dyslexia: Difficulties in reading and processing written language.

            •           Dyscalculia: Struggles with mathematical concepts and numerical reasoning.

            •           Tourette’s Syndrome: A neurodevelopmental condition involving motor and vocal tics (Robertson, 2015).

The Real Struggle: Misinterpretation and Literal Thinking

One of the most significant challenges for neurodivergent individuals is their tendency to interpret language literally. They may miss implied meanings or struggle with inside jokes. They are often painfully direct — not because they lack tact, but because their thinking is structured differently. This directness, when filtered through the lens of neurotypical norms, is often mistaken for rudeness or arrogance. Their expansive vocabularies and use of less common or “archaic” words further separate them from mainstream social fluency.

As a result, in professional or academic settings, they are often labeled as cold, overly formal, or socially awkward. This leads to reputational harm — exclusion from opportunities, misunderstandings in communication, and, ultimately, loss of trust or status in competitive environments.

This harm is most profound in cultures like Turkey or many Middle Eastern societies, where collectivism and conformity are emphasised. In such environments, deviation from behavioural norms can trigger swift social sanctions. Meanwhile, in places like Northern Europe, despite higher emotional inhibition, tolerance for cognitive and neurological difference is often stronger, rooted in a broader respect for individual rights.

Now let’s imagine the most privileged among neurodivergent individuals — the “Asperger-types,” the gifted minds with access to books, languages, and self-development. If lucky, they may succeed in migrating to more accepting countries, where they find belonging and recognition. But even then, success is often not fulfillment — it’s escape. The desire to belong still lingers, unfulfilled.

But what about those with dyslexia, dyscalculia, or ADHD? Those without the same verbal memory, who struggle silently in rigid systems?

Their struggle is doubly difficult — not just because of their brain’s wiring, but because society is determined to kick them while they’re already down. Judgment, exclusion, gossip — these are their everyday realities.

Neurodivergent individuals aren’t asking for pity. They’re asking for space. In a capitalist world obsessed with uniformity and performance, making space for difference is not a favour — it’s a moral obligation. If we fail to create inclusive academic, professional, and social spaces, we will continue to lose intellectual, creative, and human potential.

We don’t need a world of one color. We need the courage to let each hue shine.

Long live the countries, institutions, and communities that embrace neurodivergent minds — not in spite of their difference, but because of it.

Nörofarklı Bireyleri Tanımadan Dışlamak ya da Yargısız İnfaz

Hiç kimsenin yüzyüze bile bir kez konuşmuşluğu olmadan, bir kişi hakkında çok kesin yargılara ulaşmış olduğuna şahit oldunuz mu? Öncelikle hak vereceğiniz gibi birinin kişiliğiyle ilgili yorumlar yapabilmemiz için – bu tarihi bir figür değilse şayet – onunla tanışıyor olmamız ön koşuldur. Başkalarının dedikleriyle ilerlerken, bilgi kirlenmesine uğradığımız kaçınılmazdır. Her ne kadar kişilik bazı majör vurgular gösterse de, ilişkiler subjektif yorumlara dayanır. Bu yüzden özellikle çift terapisinde, terapist her iki tarafa karşı da destekleyici bir duruş göstererek iki tarafı da yargısız dinlemeyi öğrenir ve uygulamalıdır. Hiçbir zaman tek bir taraf tamamen hatalı olamaz. Uç örneklerde – sadakatsizlik vs. gibi – gene de aldatan tarafı dinleyip onu da anlamakla mükellefiz.

Ama peki neden terapi odasından çıktığımızda, insanlara karşı, özellikle de biraz da “bizden” farklı insanlara karşı çok net kanılara varabiliyoruz? Bu yazımın amacı, “bizden” ve “sizden” farklı insanları da yargısız infazdan korumaktır ve bu insanlarla birebir girmediğimiz sohbetler, onları tanımaya imkanımız olmadan ikinci, üçüncü hatta dördüncü ağızdan duyulan kirli bilgilerle bu insanlara verilen psikolojik şiddet ve dışlama hakkında bilinçlendirmek istiyorum.

Nörofarklılık nedir?

Bizden/sizden farklı bireyler tanımıyla modern psikolojiye giren yeni bir terimden bahsetmek istiyorum. Hâlâ DSM-5-TR veya ICD-11 gibi tanı kitaplarında bağımsız bir üst başlık olarak yer almıyor olsa da (APA, 2022; WHO, 2022), zamanla bu kavramın tanı sistemleri içine kavramsal olarak entegre edilmesi bekleniyor.

Nörofarklı bireyler (neurodivergent individuals), beynin bilgi işleme, sosyal iletişim, dikkat, dil veya duyusal düzenleme gibi işlevlerinde nörotipik normlardan sapmalar gösteren bireylerdir (Singer, 1999; Armstrong, 2010). Bu bireyler, nörotipik insanlarda görülen örüntüleri göstermek yerine, beklenmedik ritimler atıyorlar bir müziğin akışına. Postmodern caz gibiler aynen.

Nörotipik bireyler, tipik zihin yapısı gösteren, bilişsel ve sosyal gelişimleri toplumun ortalamasına yakın olan bireylerdir. Beyin gelişimleri ortalama bir norm üzerine ilerlemiş, ortalama zeka seviyesi, sosyokültürel çevre ve hatta eğitim seviyesine sahip insanlarda görülür. Nörotipik bireyler toplumun büyük bir kısmını oluşturur. Nöroatipik bireyler ise atipik nörolojik gelişim gösterenler… Yani beyin yapıları mikro düzeyde farklı (örneğin intrauterin testosteron seviyesi gibi biyolojik etkenlere bağlı olarak) gelişebilir (Baron-Cohen et al., 2002).

Bu bireyler, maalesef çok büyük toplumsal ayrımcılığa hem okulda hem iş yerinde hem de grup dinamiklerinde uğramaya devam ederler. Bunu yaşamaya karakterlerinin daha ilk oluşumuyla alışmışlardır ve insanların onlara böyle davranmasını normalleştirirler. Bunun sebebi nörotipik bireylerde gelişen filtreleme – yani psikolojik terimlerle dürtü kontrolü – onlarda çok daha az bulunmasıdır. Duygularını direkt olarak sözler ve hareketlerle gösterirler. Buna İngilizler “wearing your emotions on your sleeve” (duyguları yakalarında giymek)  derler. İngiliz kültürü duyguları fazlasıyla kontrol eden ve baskılayan bir kültür olduğu için, “senden hoşlanıyorum” diyebilmek bile bir “wearing emotions on sleeve” örneğidir.

Tanılar (ya da modern psikolojide kullanılan şekliyle “farklılıklar”) kültüre göre de farklılık gösterir. Örneğin Asya ve Kuzey Avrupa toplumlarında duyguların gösterilmesi abartılı bulunurken, Akdeniz veya Amerikan kültürlerinde sosyal yakınlık daha normal kabul edilir. İsveç’te “histrionik kişilik bozukluğu” tanısı alacak bir birey, İtalya’da sadece “tutkulu” ya da “duygusal” olarak değerlendirilebilir (Henrich et al., 2010).

Nörofarklılık neleri kapsar?

• Asperger sendromu / Yüksek işlevli otizm: Sosyal iletişimde zorluk, yoğun ilgi alanları, rutinlere bağlılık. DSM-5’te artık Otizm Spektrum Bozukluğu çatısı altındadır (APA, 2022).

• DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu): Dürtü kontrolü, dikkat sürdürme ve organizasyon becerilerinde zorluklar.

• Disleksi: Okuma ve dil işlemleme güçlüğü.

• Diskalkuli: Sayısal işlemlerde zorlanma, matematikle ilgili kavramları anlamakta güçlük.

• Tourette Sendromu: Motor ve vokal tiklerle seyreden nörogelişimsel bir bozukluktur (Robertson, 2015).

Bu bireylerin en büyük zorlukları, kelimeleri “literal” yani birebir anlamlarıyla kullanmalarıdır. “İçeriden espri” anlamına gelen inside joke’ları anlamakta zorlanabilir, imaları kaçırabilir, söylediklerini doğrudan söylerler. Bu doğrudanlık, toplumsal dolaylılık normlarına uymadığında, saygısızlık olarak algılanır. Gelişmiş kelime dağarcıkları ve alışılmadık sözcük kullanımları, çevrelerince “resmiyet”, “soğukluk”, hatta “entellik” olarak damgalanabilir.

Akademide, iş yerinde ve sosyal çevrelerde, nörofarklı bireyler bu yanlış anlamalar nedeniyle haksız şekilde dışlanırlar. Bu dışlama görünmezdir ama derin izler bırakır. Kimi zaman tek bir kelime, tek bir bakış ya da sessizlik bile sosyal dışlamanın bir biçimi olabilir (Williams, 2007).

Yüksek işlevli otizmli bireyler – eski tanımıyla Asperger sendromlular – eğitim olanaklarına ulaşabilmişlerse, bu dışlanmalara rağmen bilgi ve zekâlarıyla sistem dışına taşmayı başarabilirler. Ancak bu bireyler bile, zamanla bulundukları kültürden kopar, ülkesinden beyin göçü yapmayı zorunlu hisseder. Ülkesini seven ama toplumsal dışlama nedeniyle aidiyet kuramayan bu bireyler için başarı bir tatmin değil, bir kaçış biçimi olur.

Peki ya disleksi, diskalkuli ya da DEHB gibi diğer nörofarklı bireyler? Onlar bu sistem içinde nasıl var olacaklar? Onlar için bu dünyada hâlâ az alan var.

Bu değerli bireyleri yargısız infazlarla toplumdan dışlamak yerine, onlara da alan açmayı öğrenmeliyiz. Kapitalist ve rekabetçi bir dünyada onların yaşam hakkını savunmak, yalnızca etik değil, aynı zamanda kolektif gelişimimiz için zorunludur. Bilimde, sanatta ve insan ilişkilerinde daha renkli ve çok sesli bir dünya için nörofarklılıkları tehdit değil, zenginlik olarak görmek zorundayız.

• Armstrong, T. (2010). Neurodiversity: Discovering the Extraordinary Gifts of Autism, ADHD, Dyslexia, and Other Brain Differences. Da Capo Press.

• Baron-Cohen, S., Knickmeyer, R. C., & Belmonte, M. K. (2002). Sex differences in the brain: implications for explaining autism. Science, 310(5749), 819–823.

• Henrich, J., Heine, S. J., & Norenzayan, A. (2010). The weirdest people in the world? Behavioral and Brain Sciences, 33(2–3), 61–83.

• Robertson, M. M. (2015). A personal 35 year perspective on Gilles de la Tourette syndrome: assessment, investigations, and management. The Lancet Psychiatry, 2(1), 88–104.

• Singer, J. (1999). Why can’t you be normal for once in your life? From a “problem with no name” to the emergence of a new category of difference. In M. Corker & S. French (Eds.), Disability Discourse. Open University Press.

• Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452.

Ortada Kaldım Akor

Düş kurdum düşler bozdum
Dm7                  G7
Kendimle harp içinde
C                 F
Olmaktan pek yoruldum
B7                                   E7
Düz durdum dürüst oldum
Dm7                  G7
Önce sana sonra kendime
C                 F
Kartlar açık oyun kurdum
B7                                   E7

Dön diyemedim
Dm      G
Git diyemedim
C     Fmaj7
Ortada kaldım
B7             E7
Söz veremedim
Dm        G
Vaat etmedim
C          Fmaj7
Kandıramazdım
B7            E

Söz & Beste: Volga

🧠 Afaziden Nöroçeşitliliğe: Prof. Dr. Öget Öktem Tanör ile 17 Dakikalık Söyleşi

Zihnimizin bir dili var mı?

Peki ya dilimizin, bize anlatmak istediği daha derin bir hikâyesi?

Bazen bir kelimenin ucunda kalakalmak, bazen zihnimizin cümleleri yarıda bırakması…

Bunlar sadece nörolojik değil, aynı zamanda varoluşsal izlerdir.

Bu hafta, Türkiye’de nöropsikolojinin kurucusu, ilham verici hocamız Prof. Dr. Öget Öktem Tanör ile birlikte, 17 dakikalık bir söyleşi gerçekleştirdik.

Yan yana geldiğimiz bu kısa ama yoğun zamanda, bir disiplinin ruhunu, bir bilimin kalbini konuştuk.

🎓 Söyleşide ele aldığımız başlıca konular:

– Afazi nedir? Hangi durumlar dilimizi susturur?

– Dil şebekesi beynimizde nasıl çalışır, nasıl zarar görür?

– Pıhtı atmamak için nörolojik açıdan nelere dikkat edilmelidir?

– Otizm, DEHB ve AUDHD gibi nöroçeşitlilik durumlarında etik ve bilimsel yaklaşım

– Nöropsikolojiye adım atmak isteyen genç meslektaşlara tavsiyeler

Ben, Uzman Nöropsikolog Pınar Şengül olarak, bu söyleşiyi hem bilimsel hem de insani bir buluşma olarak görüyorum. Çünkü nöropsikoloji sadece beyni anlamak değil, insanı anlamaktır. Her nöronun ardında bir hikâye, her sessizliğin ardında bir çığlık olabilir.

📺 Videoyu izlemek için tıklayın:

👉 https://www.youtube.com/watch?v=84xIlLUKmF8&t=36s

Bu video, bir alanın kapılarını aralamak isteyenler için bir pusula olabilir.

Sessizliklerin, nörolojik farklılıkların ve akademik yolculukların içinde kendinize bir iz arıyorsanız, bu 17 dakikayı kaçırmayın.

Sevgi ve bilgiye aşkla kalın,

The Pi Perspective

“Ortada Kaldım” de Eşref Rüya, por Atilla Volga.

La escuchamos en las escenas más apasionadas del episodio 12 de Eşref Rüya — y se quedó con nosotros.

Ahora, tengo el placer de compartir la versión completa de “Ortada Kaldım” de Atilla Volga, cuya genialidad musical admiro profundamente.

La canción fue producida por Timur Savcı, uno de los productores más icónicos y éticos de Turquía. (TIMS&B)

Por favor, no te saltes el final — la verdadera magia está allí. 🙂

Letra (Traducción al Español):

Soñé sueños, luego los rompí.

Me cansé de luchar conmigo misma.

Fui recta, fui sincera;

Primero contigo, luego conmigo.

Puse las cartas sobre la mesa, mostré el corazón — un juego abierto.

No pude decir “vete”,

No pude decir “vuelve”;

Me quedé en el medio.

No pude prometer,

No juré,

No podía engañar.

También disponible en Spotify y Apple Music.