Düş kurdum düşler bozdum Dm7 G7 Kendimle harp içinde C F Olmaktan pek yoruldum B7 E7 Düz durdum dürüst oldum Dm7 G7 Önce sana sonra kendime C F Kartlar açık oyun kurdum B7 E7
Dön diyemedim Dm G Git diyemedim C Fmaj7 Ortada kaldım B7 E7 Söz veremedim Dm G Vaat etmedim C Fmaj7 Kandıramazdım B7 E
And I don’t think it should be what I learn everyday- to lose more hope- as I was the Polyanna ever?!
I am already a great skeptic, and people just affirm my skepticism. That I should keep being a skeptic because believing in humanity does not help!
What happened was I could not reach my grandpa in London for a few days. 5 days no contact. His birthday was 2 days ago. His phone is off. I ask the concierge if they have seen him lately—the last sighting was 3 days ago.
It worries me. Knowing his routines, I know that, on a regular basis, he is not a person to stay at home for a few days. He shops every day, literally every day. Fresh salads and fruits for him!
And suddenly 3 days with no library visits and no food shopping?
It did not sound right to me. I got worried on the 3rd night of his silence.
Emails and phone calls are of no help.
I either have to fly to London and knock on his door
or send a friend over to his place.
I was dead worried in all ways.
From him being seriously sick,
to
being no more a l i v e….
I ask the porters to buzz his bell everyday a few times.
No response.
My heartbeat accelerates every time they tell me he is not at home.
BUT HE DOES NOT STAY ANYWHERE ELSE APART FROM OXFORD REWLEY HOUSE ONCE A YEAR—AND I KNOW WHEN HE DEPARTS…
He cannot be away!
He should be in! Or wait…
Is he in the hospital? Did something urgent happen and he OBVIOUSLY WENT without telling anyone because he is such A PROUD MAN!
He would not ask anyone for a favour even if he is famished or athirst.
He will only die because of pride. Not of cancer, no! Not of any flu! Nor bronchitis!
JUST PRIDE!
My mind is a great wanderer. He might be at the hospital, in pain. Without no one- not me by his side… or home, not able to move, in pain, in cramps, in all those negative states, and hungry—because he can’t cook when sick or out of food already—because remember, he buys only enough food for a day! (I find it absurd, but he rationalises it for making it up for his exercise needs- if he had enough food, he would just laze off!) TBH, nah… He wouldn’t. He is the most geminish person I ever knew. He can’t sit still for more than 3 hours—and that is counting the LIBRARY!! He will definitely leave home for the daily paper! Who could say no to Sudokus and crosswords, after all?
LONG STORY SHORT—HE WOULD NOT STAY HOME FOR 72 HRS!
SOMETHING IS OFFFFFFF!!!……
Very off indeed.
My heart is stopping and then beating faster than ever.
My blood is rushing to my face due to my inability to RUN TO HIM! RUN TO HIS FLAT!
SEE HIM WITH MY BARE EYES.
Leave my state of mind alone now.
I ask porters to buzz. One of them is very stubborn. He keeps saying he is busy- yet his business is what? opening the entrance door? Delivering the parcels once a day? sitting on his chair? Watching YouTube?
Man! stop being so selfish. Your busy state is only 5 minutes if I’m being generous. And that is already more than enough.
Just using the lift, walking 20 steps there and back wont cause you harm!
But I swallow all of my anger! And my anger, you know… IS HUGE….
I just see how small he is from his talks. He says he is busy… showing me his empty desk…
I swallow my words. I swallow the truth.
I have to stay calm—just till I know he is okay.
He hardly spends 2 minutes to knock on his door. And I literally am squashing him.
He is fed up with my grandpa’s silence or overall moodiness due to old age.
He does not understand the generational difference.
He does not get how older people are different from us!
He is mean.
He buzzes the ring, and tell me next time I cannot reach him; he does not care! I should call the real estate agency!
SCUSA MI?!!!!
PARDONNE MOI?
He is responsible for 50 flats, and it is hard work to check on an old resident spending a few minutes a day. Even if it happens every day (which is not the case), it is nothing!
I am literalllllyyyyy begging him to find out if he is okay, alive, and healthy!
He is doing nearly everything to say no, but I keep pushing.
I am tired of pushing the concierge and my friends to go and look for him.
Seriously.
Why does not anyone just run up for an hour and see him? Is that too difficult to spare an hour?
To look for an old guy—which both of my friends know in person in good memories—is that too hard?
I am in huge pain, and they just list excuses.
I am away now, more jobs to do. I have theater in the evening! Can you not call someone else? , did you call the concierge? , did they knock? Did they bla bla? Is there bla bla? questions, questions till there are no more.
LOOK—THERE IS AN EMERGENCY.
JUST MOVE YOUR BODY, AND GO AND SEE HIM.
NO MORE EXCUSES.
I ask him if he can bring flu medication and basic food like bread and bananas in case he is sick and he is out of food. He goes, finds out my grandpa is sick, and does not even go in the flat to make him a tea, a soup, or anything at all! leaves in a minute, then calls me saying he is okay just sick!
I ask if he left him anything—he replies, “No, I asked him, and he said, ‘No need!'”
WOULD HE SAY YESSSS PLEASE?
HE IS THE PERSON MADE OUT OF HALF CURIOSITY AND HALF PRIDE
He would not tell his mum that he is starving if his mum came back!
That is who he is.
And generally, do we not feel a little embarrassed to ask for a favour from people?
And the fear of the rejection or the fear of their inner thoughts?
Scary.
I can understand why he is full of pride.
I ask my friend—sorry, PUSH MY FRIEND—to actually shop for him for at least one OTC flu medication and basic food items. He stays silent for a while, and then he has some humanity somewhere; though very tottery, he dares not say no.
Does it?
All this chaos, my 2 days of pushing people to see him, was exhausting.
Not physically. Not even mentally.
But spiritually.
Why do I have to push the concierge that works in the residence to see a resident if he is still alive?
Or why should I force a friend that literally talks to me every other day, or another friend who asks me to help out with his medical issues?
When I ask for an hour of their time, excuses are running down like a torrent.
I am disappointed in humanity.
Workers do not even want to do extra job such as checking on someone, out of HUMANITY.
Friends do not want to waste their time to see an old person, even though it is their friend’s precious.
let alone all that, would not anyone be worried about an old person being seriously sick in their flat even if they did not know him?
Do we need further reasons, like a good friend’s grandpa or a friend’s friend?
ABSOLUTELY NO.
HUMANS, YOU SHOULD SEEK YOUR CONSCIENCE AND KEEP IT LOCKED IF FOUND!
Kendi kendime kalmak için nadir bulunan bir fırsata dönüşür o boşluk.
Bir kahve içerim, birkaç not alırım, etrafa bakarım.
Gelen gelene kadar ben kendimde kalırım.
O anda plan değil, varlık değişir.
Ve bazen planın iptali, zihnin toparlanışıdır.
Geç kalmak ya da bir buluşmanın iptali benim için bir travma değil.
Hayatın doğal akışında bir kırıntı sadece.
Ve o kırıntının nasıl karşılandığı, kişinin ruhsal duruşunu gösterir.
Ben bu anlara bir tür içsel ayar gibi bakıyorum—dışarının belirsizliğiyle içerinin merkezini hizalama anı.
Çünkü bazı anlar, ilişkisel değil, kişiseldir.
Ve bana göre ruhsal olgunluk, dışsal düzene değil, içsel dengeye yaslanmaktır.
Kim gelirse gelsin, ne olursa olsun…
Ben önce kendi yerimde miyim, asıl mesele bu.
Geç kalınmış buluşmalarda saate değil, kitaba sarılıyorum.
Beklemeyi bir boşluk değil, bir alan gibi görüyorum..
Bir kahve söylüyor, etrafı izliyor, içime dönüyorum.
Çünkü birinin gelmemesi, benim kendimle olma hâlime engel değil.
Hayatı dakikalara sığdırmaya çalışmak, ona hükmetmenin kibar yolu gibi.
Ama zaman bizim hizmetkârımız değil.
Ne kadar plan yaparsak yapalım, bazen yol uzar, bazen kalp durur, bazen hiçbir şey olmaz.
Ve hiçbir şey olmaması da hayatın bir hâlidir.
İptaller…
Ben artık “gelemiyorum” cümlesini bir hakaret değil, bir dürüstlük gibi duyuyorum.
Ve dürüstlüğe kızmak yerine, onunla karşılıklı alan yaratmaya çalışıyorum.
Alan açmak sadece başkasına değil, kendine de tanınan bir özgürlük.
Biri gelmediğinde ne yapacağıma ben karar verebilirim.
Eve dönmek, o an kendime bir hediye gibi.
Ya da bir sokakta istediğim müziği dinleyerek tek başıma yürümek, hatta ritimle dans edebilmek planın iptal olmuş hâliyle daha kıymetli olabilir.
Bazen kendime soruyorum:
Bu kişi geç kaldı diye, o ilişki tümden değersiz mi?
Bu buluşma iptal oldu diye, sevgi de iptal mi?
Zihin cevabı hemen bulmak ister ama kalp biraz daha ağır işler.
Ve ben kalbin ritmine güvenmeyi öğreniyorum.
Biriyle bağ kurmak, sadece varlığını kutlamak değil, yokluğunu da taşıyabilmektir.
Kırılmadan değil belki ama kırılınca da öfkelenmeden…
Sitem etmek yerine susabilmek değil;
Doğru zamanda, doğru yerden konuşabilmek.
Çünkü bağ dediğimiz şey sadece birlikte geçirilen dakikalarla değil, birlikte atlatılan düzensizliklerle kurulur.
Ve gerçek sevgide, her şeyin tam vaktinde olması gerekmez.
Geç kalana öfkelenmeden “geldiğine çok sevindim, merak etme seni beklerken ben de işlerimi hallettim” diyebilmek
İptal edilen bir buluşmadan sonra hâlâ “o zaman yeni bir görüşme planlayalım mı?” diyebilmek…
İşte insan ilişkilerinin zarafeti burada saklı.
Sevgi, bazen bir şeyi yapmamakla da ifade edilir.
Sormamakla, bastırmamakla, yargılamamakla…
Beklerken kitap okumak, sürekli mesaj atıp arayıp o insanı ter içinde bırakmamak…
İçteki alanı bozmadan başkasına yer bırakmak…
Çünkü en çok alan açabildiğimiz ilişkilerde soluklanırız.
Ve bazen gerçek bağ, herkesin tam zamanında geldiği değil, herkesin kendi zamanına izin verildiği ilişkide kurulur.
Belki de bu anlayışın kökü çocuklukta.
Zamanında alınmayanlar, unutulanlar, ertelenenler…
Bir yerimiz o zaman öğrendi: “Geç kalınmak sevilmemektir.”
Ve büyüdüğümüzde bu duygu hemen devreye giriyor.
Sanki yeniden unutulmuşuz gibi.
Ama şimdi o çocuğun elini tutabiliriz.
Ona diyebiliriz ki: “Bu seferki, o zamankiyle aynı değil.”
Alan vermek böyle bir şeydir işte.
Hem karşımızdakine hem de içimizdeki eski hikâyelere yumuşamak.
Her iptal, terk edilmek değildir.
Her sessizlik, ilgisizlik değildir.
Ve her gecikme, reddedilmek anlamına gelmez.
Yetişkinliğin inceliği belki de burada başlıyor:
İçimizde tetiklenen çocuğu sakinleştirebilmekte,
Ve hâlâ sevebilmekte…
Zamanında gelmeyenleri de.
Çünkü en kalıcı bağlar, mutlak uyumla değil,
Kırılmadan sonra devam edebilen zarafetle kurulur.
Biri görüşmeyi iptal ettiğinde kırılabilirim, ama sırf bu yüzden bir ilişkiyi yakmak zorunda değilim.
Bazen birinin geç kalmasını göze alarak beklemek, mutlak bir ruhsal olgunluk ibaresidir.
Hayat çoğu zaman planladığımız gibi akmaz.
Ve olgunluk, her aksaklığı düzeltmek değil, bazılarını olduğu gibi karşılayabilmektir.
Bir buluşma iptal olur, biri geç kalır, biri hiç gelmez…
Ama biz hâlâ sakin kalabiliriz.
Çünkü bazı anlar, başkalarının değil, bizim nasıl durduğumuzla şekillenir.
Ve en nihayetinde, sevmek hâlâ mümkün kalır.
Ve belki de en olgun ruhlar, her şeye rağmen bekleyebilen, ve bu beklemeyi karşısındakine bir yargıç gibi hesap verdirtmeden, anlayışla karşılayabilenlerdir…
Yeri geliyor deneyimsel öğrenmeyi kabul ediyorsun, yeri geliyor ansızın mutlakiyetçi oluyorsun.
(İki ayrı töz olduğumuzu kanıtlamaya çalışırken aslında tek olduğumu somut olarak hissettim? Ahlaki zorunluluk sadece laftır; yapılan her şey mutlak surette zorunludur? Sf. 3 ve 14)
Mutlak bilgiye sahip olunabileceğine inanıyorsun.
Fideistler gibi sadece inanca yaslanmıyorsun belki ama, varlığın bir yaratıcısı olduğuna mutlak bir güvenin var.
Rasyonalist misin sen şimdi?
Ya da Kant gibi kafan mı karışık?
Yoksa daha düzgün bir söylemle mi söylemeli: Kant gibi kusursuz bir düşünce dünyası mı yaratmaya çalışıyorsun?
“Tecrübe olmadan hiçbir şey olmaz” diyorsun bir yerde. Hemen ardından, aynı eserde şöyle söylüyorsun:
“…nasıl düşünebildiğimi bilemesem de, sayesinde düşünebildiğim Tanrı’ya tapıyorum.”
Düşünmesinin sınırlı olduğundan defalarca kez bahsediyorsun.
Ve sonra, sınırlı düşünce yetini sana verdiğine inandığın Tanrı’ya tapıyorsun.
Nasıl yani?
Neye tapınıyorsun burada?
Hiç düşünememeye kıyasla azıcık düşünebilmeye mi?
Yoksa zaten hiçbir zaman gerçek bilgiye ulaşamayacağını kabul ettiğin bu sınırlı hâle mi?
Sanıyorum birincisine.
Ama yine de tam olarak aklım almıyor.
İnsan nasıl aklının almayışına minnettar olabilir?
Daha iyisi mümkünken daha azına razı olmak – hele konu akıl gibi büyülü bir mesele olduğunda?
Az yemeğe sahip olmak hiç yemeğe sahip olmamaktan daha iyidir derler ya, belki bu da öyle bir şeydir.
Ama o da tartışılır. Kıtlıkla yaşamanın psikolojisinin yaratabileceği hasarlarla hayatta kalmanın değeri kıyaslanabilir mi?
Ölmektense azıcık yiyerek hayatta kalmak bir şükür sebebi olabilir dersek,
hiç düşünememektense biraz düşünebilmek de öyledir belki.
Böyle düşününce, Voltaire’i değil de, onu bazen anlayamayan kendimi çürütüyor oluyorum.
Ama bir de şu taraftan bakalım son kez…
Kıtlıkla yaşamaktansa hiç yaşamamak, sürekli savaş vererek ayakta kalmak yerine hiç var olmamak;
bu yokluk, açlık ve konforsuzluğa hiç düşmemiş olmayı tercih etmek de mümkün değil mi?
Eğer düşük bir yaşam kalitesine razı değilsen, azıcık bir akla da razı olmayı neden kabul edesin?
Sınırlı olduğunu bildiğin bir akıl, nasıl bir hediye olabilir ki?
Bir cezadan başka…
Bu yüzden, bana bu sınırlı aklı veren Tanrı’ya tapmasını tuhaf buluyorum Voltaire gibi üstün bir zekânın.
Kısıtlayıcı, cahil ve yetersiz olduğumuz bir akılla yaşamayı biz istemedik.
İstemiş olamayız, değil mi?
Sınırlı aklını ona veren Tanrısına tapan Voltaire’e bir selam yolluyorum.
Ben bu sınırlı akıldan hiç memnun olamadım.
Bkz. Voltaire – Cahil Filozof, Türk İş Bankası Yayınları, sf. 21.
Karakter: Ela. 32 yaşında. Çevirmen, serbest çalışan bir yazar. Sessiz apartman dairelerinde yaşayıp kalabalık kafelerde yazmayı seven biri. Yalnızlıktan çok yalnızlık ihtimalini sever. İstanbul’un gri sokaklarında yürürken hayal kurar, Berlin’e gidip dönmeyi düşünür ama hiçbir yere tam yerleşemez. Hayatını bir başkasına anlatmak yerine, hissettirmeyi tercih eder.
“Deli gibi görünmekten korktuğum için diğer insanların tavsiyesini veya görüşlerini almaya cesaret edemedim.” demiş Turgenyev. Benim içinse bu korku çoktan anlamını yitirmişti. Deli gibi görünmekten korkmak yerine, bazen özellikle öyle görünmeyi tercih ettim. Fikirlerimi anlatırken onay beklemedim. Biriyle paylaştığımda fikrimin karşılık bulup bulmaması önemli değildi. Sadece kulaklarında bir iz bıraksın, yeterdi.
Bunun nedenini hâlâ tam olarak bilmiyorum. Ama zamanla içimde iki düşünce belirdi. Belki gerçekten farklıyım ve bunu gizleme ihtiyacı duymuyorum. Belki de ‘deli’ gibi davranmak, sıradanlığın beklentilerinden kaçmak için bilinçli bir stratejiye dönüştü. Çünkü ‘deli’ etiketi bazen insanı yükümlülüklerden azade kılabiliyor.
Bir tür rahatlık vardı bunda. Sorgulanmamak, açıklamak zorunda kalmamak… Deli gibi algılanınca insanlar çoğu zaman mesafe koyuyor ama bu mesafe bazen ihtiyaç duyduğum alana dönüşüyordu. Bu, görünür olup savunmasız kalmamanın bir yoluydu belki de.
Zamanla fark ettim ki, kendimle ilgili pek çok şeyi çözümleyebiliyorum ama duyguları doğrudan yaşamakta hâlâ zorlanıyorum. Düşünmek daha güvenli geliyor. Belki bu yüzden kelimelerimi birer düşünce olarak bırakıyorum, temas kurmaktan çok yönlendirici olmadan akmalarını istiyorum.
Delilik burada bir patoloji değil; tanı değil; daha çok bir pozisyon. Toplumun dışında konumlanmak değil belki ama içinde kendime özgü bir yer açmak gibi. Bu yer zaman zaman yalnızlık getiriyor ama aynı zamanda bana ait.
Kendimi bu hâlde tanımak, bazen anlaşılmamayı göze almakla mümkün oluyor. Ama anlaşılmamak artık beni rahatsız etmiyor. Yalnızca müdahale edilmemesi yeterli. Çünkü ben bu hâlimle iyiyim. Ne bir isyan, ne de bir savunma bu. Sadece olduğum yerde durmayı öğrenmeye çalışıyorum.
Ve belki de bu, benim için yeterince sağlıklı bir denge.
Ela karakteri, farklı olmakla yalnız kalmak arasında kendi iç ritmini bulan bir kadının iç sesidir. Onu yazarken hem mesafeli hem derin, hem şefkatli hem ketum biri olarak düşündüm. Bazen kendi hayatlarımızda da ‘anlamlı bir yalnızlık’ ararken, onun gibi düşünmüyor muyuz?
In the history of neuroscience, few voices have combined quantitative precision with bold curiosity quite like the late Professor Bente Pakkenberg. A pioneer in the field of neurostereology, she revolutionised our understanding of the ageing brain, dedicating her life to mapping its intricate architecture with clarity and compassion.
Through meticulous stereological analyses of over 1,400 human brains, she charted how neuron numbers change over time. Her research revealed a 10% loss of neocortical neurons with age, yet fascinatingly, those who reached 100 years of age experienced no additional decline after age 90. This raised profound questions about cognitive reserve, resilience, and the biology of successful ageing.
Pakkenberg’s findings went further, showing that while fetal brains accumulate an average of 171 million neurons per day from week 22 until birth, adult brains retain the full neuronal count even as glial cell populations triple. Such data challenge simplified narratives of brain development and loss, offering instead a layered picture of neuroplasticity, support systems, and functional adaptation.
Her voice continues to echo not just in the field of ageing but in feminist neuroscience. She showed us that it’s not the number of neurons that defines capacity, but how they are used, supported, and sustained across a lifetime. In a field often overrun by reductionism, Bente Pakkenberg brought clarity, nuance, and a rare poetic truth.
She passed away in 14 April 2023, but the legacy she leaves is neuronal, indeed: enduring, deeply interconnected, and quietly powerful.
Benim için değeri paha biçilemez bir insan (Üst-İnsan).
Bana 10 yıldır muhteşem bilginin zekayla ve deneyimle harmanlaşmış şeklini hap şeklinde sunan ve bana sonsuz güvenen, girdiğim her yolda arkamda bir gardiyan gibi dimdik duran, kadim hocam,daimi mentörüm, ve can içre dostum ile evrimin, sosyolojinin, psikolojinin ve daha bir sürü şeyin dehlizlerinde kaybolduk. Sonsuza dek konuşsak da çözümlenemeyecek gizemleri var gibi evrenden geniş insanın. İnsanı ve kendimi analiz etme yolculuğumda, benimle birlikte o muhteşem dehanı ve vizyonunu aktive ettiğin için teşekkür ederim..
Temennim, bu çooook kıymetli dostluğumuzun zirvesinden hiç düşmeden baki kalması…
Benimle paylaştığın o paha biçilemez zihnin için çok teşekkürler.
Her zaman daha iyiye evrilen Pi’ye şahit olman için sağlıklı kalman için elimden geleni yapacağım. (fonda: vegan ol, vegan ol.)
Daha paylaşacağımız nice dipsiz felsefi/psikolojik analizlere sevgili ve saygıdeğer Prof. Dr. M. Asım Karaömerlioğlu.
Your presence in my evolution is more than words can say. ♥️🧠📚
İnsanın yalnızlıkla olan ilişkisi hem çift yönlü hem de pek tuhaftır. Karl Marx, kapitalizmle birlikte gelen yalnızlaşmayı olumsuz bir sonuç olarak eleştirirken, Fransız yazar ve filozof Michel de Montaigne, yalnızlığın gerekliliğini ve faydalarını savunur. Montaigne’e göre, yalnızlık sadece kalabalıktan kaçmak değil, insanın kendi iç dünyasında huzur bulmasıdır.
“Kalabalıklardan kaçmak yetmez; kendimizi içimizdeki kalabalıklardan kurtarmak ve kendimizi kendimizden koparmak gerekir.” Michel de Montaigne
Yalnızlık üzerine düşünmek, insanlık tarihinin her döneminde önemli bir tartışma konusu olmuştur. Hannah Arendt, modern dünyada yalnızlığın insanın toplumsal bağlarını kaybetmesinin bir sonucu olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda, kapitalizmin bireyleri toplumsal yaşamdan nasıl kopardığı üzerine Karl Marx’ın yabancılaşma teorisi de dikkat çekicidir. Marx’a göre birey, üretim süreçlerinde emeğinin meyvesinden ve diğer insanlardan yabancılaşır.
“İnsan, kendi emeğinin bir ürünü haline geldiğinde, yalnızca emeğine değil, aynı zamanda insani özüne de yabancılaşır.” Karl Marx
Ben de ilk başlarda Marx ve Hannah Arendt gibi düşünürdüm; emperyalizmin getirdiği bireyselcilik ve buna bağlı olan bencillik, toplumsal faydaya ket vuruyor ve insanların makineleşmesine sebep oluyordu. Hâlâ bir yanım bu düşünceye fazlasıyla katılmakta. Sanırım bu, idealist tarafım. Ancak yaş aldıkça, insanın idealizminin törpülendiğini fark ettim. Ömür boyu idealist kalmak elbette mümkündür. Mesela Che Guevara, idealleri uğruna savaşan ve sonunda hayatını feda eden bir figürdür. Aynı şekilde, Rosa Luxemburg da sosyalizme olan inancı nedeniyle hayatını kaybetmiş, ölene kadar devrimci ideallerini savunmuştur. Mahatma Gandhi, pasif direnişiyle ve ideallerine bağlılığıyla dünyaya örnek olmuştur. Ancak böyle büyük isimler dışında, sıradan insanların ideallerine sıkı sıkıya bağlı kalmaları oldukça zordur. Çünkü yaşamın gerçekleri ve zorunlulukları, insanı bir noktada pragmatist olmaya zorlar.
Yalnızlık ve Modern Yabancılaşma
Dürüst olmak gerekirse, benim içimde hâlâ bir parça idealizm var. Ancak bu idealizm zamanla hayatın gerçekleriyle çatışmaya başladı. İnsan hiçbir zaman tek bir yöne sabit kalmaz; bir konuya birçok farklı açıdan bakmaya yatkındır. Çünkü duygu durumumuz değiştikçe, herhangi bir kavramın daha önce görmediğimiz olumlu taraflarını da görmeye başlıyoruz. İşte benim de yalnızlıkla ilişkim böyle gelişti. Kendimi bildim bileli, insanı yalnızlaştıran emperyalizme hakaretler savurdum. Hâlâ da tam olarak bu eleştiriyi bırakmış değilim.
“Sevgi, yalnızlıktan kurtulmanın tek yoludur.” Erich Fromm
Ancak şunu da fark ettim ki yalnızlık, her zaman bir ceza değildir. Erich Fromm’un dediği gibi, sevgi, yalnızlıktan kurtulmanın en temel yoludur. Ama aynı zamanda, insanın yalnızlıkta kendini bulabilmesi, varoluşunun anlamını keşfetmesi için önemli bir fırsattır. Modern dünyada yalnızlık, dijital çağın yarattığı sahte kalabalıklar içinde bile daha derin hissedilebilir. Sosyal medya, yüzeysel bağlantılar yaratırken insanın gerçek bağlardan daha çok kopmasına neden olabiliyor. Bu, Hannah Arendt’in modern insanın yalnızlaşmasıyla ilgili fikirlerini daha anlamlı kılar.
Bu bağlamda Emmanuel Levinas, insanın yalnızlık ve ötekilik ilişkisini etik bir çerçevede ele alır. Ona göre, insanın yalnızlığı ancak “öteki” ile olan ilişkisi içinde anlam bulur. Levinas’ın şu sözleri bunu açıklar:
“Ötekiyle karşılaşma, yalnızlığımızı anlamlandırır ve insanı gerçek etik bir varlık yapar.” Emmanuel Levinas
Toplumsallık ve Bireysellik
Dediğim gibi, insan hiçbir şeye tek taraftan bakamıyor. Baksa bile, bu sadece o an mahkûm bir düşünce oluyor. Elbette bireyselliği toplumsallığa daha fazla tercih eden insanlar olabilir. Aynı şekilde toplumsallığı bireyselciliğe üstün görenler de olacaktır. Ancak hiçbir insan tamamen bireyselci ya da tamamen toplumsalcı olabilir mi? Bence, “tamamen bireyselci” ya da “tamamen toplumsalcı” diye nitelendirdiğimiz ünlü yazarlar, düşünürler ve siyasetçiler sadece o yönlerini dile getiriyorlar. Tezatlık oluşturmamak adına, diğer tarafla ilgili düşüncelerini yazmıyor ya da dile getirmiyorlar. Ancak bir insanın yalnızca “beyaz” ya da “siyah” olmadığı çok açıktır. İnsanlar kendilerini daha çok “grinin tonları” olarak görür ve gösterir.
Bir Türk vatandaşı olarak toplumsalcı düşünürlerden aklıma ilk olarak Orhan Kemal geliyor. Orhan Kemal, yazılarında toplumun iyiliğini ve bekasını her daim düşünen bir yazar olarak öne çıkıyor. Ama onun için bile diyebilir miyiz ki, “Orhan Kemal her zaman kendisinden çok başkalarını düşünmüştür”? Fazlasıyla indirgemeci bir yaklaşım olur. Çünkü o da, her insan gibi, zaaflardan, acılardan ve temel gereksinimlerden oluşuyor. Belki kendisine sorsak, o da tamamen toplumsalcı olduğunu söylemezdi. Dediğim gibi, bu örnekler çoğaltılabilir. Kendini tamamen bireysel çıkarları gözeten bir düşünürü ele aldığımızda da aynısını söyleyebiliriz. Mesela, Friedrich Nietzsche‘nin genelde bireyselciliği savunduğu düşünülür. Ancak Nietzsche’nin metinlerinde, insanın güçlü bir içsel özgürlükle toplumu dönüştürebileceğine dair ipuçları da buluruz. Yani hiçbir filozof ya da yazar tek bir kavrama indirgenemez.
Yalnızlığın Kendiyle Barışık Yönü
Bir süredir insanlarla olan ilişkilerimde, insanların çoğunlukla faydadan çok zarar verdiğini fark ettim. Her ne kadar içimdeki Polyanna bir yerlerde savaş vermeye devam etse de, tecrübelerim (ki bunlar genellikle acı olanlar), insanlarla belirli bir mesafeyi korumayı kendime misyon edindirdi. Yalnızlığı sevmem ve bunu sevmenin beni kapitalizmin kölesi yapmayacağını kabullenmem, başarısız insan ilişkileriyle paralel bir şekilde gelişti. Özellikle kan bağı olan ilişkilere verdiğim değeri, büyük çabalarla oluşturmaya çalıştığım dostlukları yitirdiğimde anladım. Nazım Hikmet’in ‘Kan Konuşmaz‘ adlı romanını yaklaşık 15 yıl önce okuduğumda, genetik bağların ilişkilerde büyük söz sahibi olmayacağı fikrine o zaman ikna olmuştum. Ancak zamanla genetik bağların ilişkiler üzerindeki etkisini daha derin sorguladım. Modern biyoloji ve evrim psikolojisi, genetik bağların insan davranışlarını şekillendirmede önemli olduğunu ileri sürse de, Nazım’ın düşüncesi, insan ilişkilerinin sadece biyolojik temellerle açıklanamayacağını vurgular.
Bu noktada, Zygmunt Bauman‘ın “akışkan modernite” kavramı devreye girer. Bauman, modern dünyada ilişkilerin giderek daha kırılgan ve geçici hale geldiğini, bu yüzden bireylerin yalnızlık duygusunun arttığını belirtir:
“Modern insan, özgürlüğün bedeli olarak yalnızlığı seçmeye zorlanır. Ancak bu yalnızlık, bir özgürlük değil, geçici bağların kaçınılmaz sonucudur.” Zygmunt Bauman
“Yalnızlık, varoluşun özüdür.” Emil Cioran
Ezcümle, anne tarafından büyük genetik paylaşımlar taşıdığım akrabalarımda bile dostane bir ilişki kuramadığımı fark ettikten sonra, bunu denemenin başından beri yanlış olduğunu ve mantığın kalpten daha haklı çıkabileceğini kabul ettim. İnsan gönlünün peşinden gitmek ister ama “gitme” diyen iç sesi ve tecrübeleri dinlemediğinde zarar görebilir. Bu nedenle, tecrübelerden ders almamak bir aptallık olur. İşte burada mantık fazlasıyla gerekli. Gönlün sesini susturmanın gerektiği yerler, acı tecrübelerin bağıra bağıra konuştuğu yerlerdir.
“İnsanın kendi varoluşunu anlaması, yalnızlıkla başlar.” Martin Heidegger
Bu yüzden yalnızlığımı seve seve kucaklıyorum. Yalnızlığımda beni yanlış anlayan, söylediklerimi art niyetli yorumlayan ya da hakaretle karşılayan kimse yok. Yalnızlığımda bol bol kitap, bol bol müzik ve kendime olan inancım var. Montaigne’in dediği gibi:
“Kim yalnızlığı seçerse, yalnızlığı güçle taşır.” Friedrich Nietzsche
Zincirlerinden kurtulan bir ruh, zamanla üzerindeki ağırlıkları da atmayı öğrenir. Büyük kalp kırıklıkları sonrası her daim yer değiştirdim. Şehirler, hatta ülkeler değiştirdim. Ancak insanın yalnızca fiziksel yer değiştirmelerle ferahlamayacağını öğrendim. Gerçek ferahlık, zihinsel zincirlerden kurtulmakla gelir. Montaigne’in dediği gibi:
“Kendi içine dönebilen ruhumuz, kendi kendine yoldaş olabilir. Kendimize dükkanın arkasında, yalnız kalabileceğimiz bağımsız bir köşe ayırmalı ve orada gerçek özgürlüğümüzü kurmalıyız.”
Sonuç olarak, yalnızlık, insanın kendini bulması ve anlaması için bir fırsattır. Büyük yazarlar, şairler ve filozoflar yalnızlığı hem bir ıstırap hem de bir farkındalık kaynağı olarak görmüşlerdir. İnsanlarla olan ilişkilerde mantığın sesini dinlemek ve yalnızlığın dönüştürücü gücünü kabullenmek, hayatı daha anlamlı kılabilir.
“Cehennem, başkalarıdır.” Jean-Paul Sartre
Belki de yalnızlık, insanın kendisiyle barışması ve gerçek özgürlüğünü bulması için ödediği en büyük bedeldir.
Gündem / Agenda 